Омар ибн әл-Хаттаб жүз малын сатып, Хайбардан кез келген нәрседен де әдемі құрма бағын сатып алды. Мұндай әдемі бақшаға ие болуы алғаш рет еді. Ол дереу Алла Елшісіне барып, болған жағдайды түсіндіргеннен кейін: «Уа, Алла Елшісі! Мен бұл жермен Алланың ризашылығына ие болғым келеді. Сіздің ойыңызша, мен оны қалай пайдалануым керек?» — деді. Алла Елшісінің Омарға осы жер туралы берген кеңесі ғасырлар бойы ислам әлемін қамтитын өркениеттің негізін қалады.
إِنْ شِئْتَ حَبَسْتَ أَصْلَهَا وَتَصَدَّقْتَ بِهَا
«Қаласаң, бақшаны уақып жаса. Өнімін садақа ретінде тарат», — деді ол. Содан кейін Омар (Алла оған разы болсын) бақшасын кедейлерге, туыстарына, құлдарына, Алла жолындағыларға және саяхатшыларға негізгі бөлігін сатпау, сыйға тартпау немесе мұра ретінде қалдырмау шартымен бағыштады.[1]
Сол сияқты, Омар (Алла оған разы болсын) Мединадағы Семғ деп аталатын құрма бағын бағыштағысы келіп, Пайғамбарға (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) келіп: «Уа, Алланың Елшісі! Мен өте әдемі құрма бағын сатып алдым. Мен осы құрма бағын уақып жасағым келеді», — деді. Пайғамбар (оған Алланың игілігі мен сәлемі болсын) жауап ретінде,
تَصَدَّقْ بِأَصْلِهِ ، لاَ يُبَاعُ وَلاَ يُوهَبُ وَلاَ يُورَثُ ، وَلَكِنْ يُنْفَقُ ثَمَرُهُ
«Ол: «Жердің негізгі бөлігін сатылмайтын, сыйға тартпайтын немесе мұраға қалдырылмайтын, тек жемісін ғана уақып ретінде пайдалана алатын шартпен садақа етіңіздер», — деп бұйырды». [2]Омар халифа болған кезде, ол уақып шарттарын және оны кім басқаратынын уақыпнамамен анықтады. Осы уақыпнамамен ол Мединадағы Самғ пен Ибн Әкваның құрма бағын[3] және басқа да мүліктерін Алла жолына арнағанын құжаттаған болды.
Сәйкесінше, оның қызы Хафса бұл жерлерді өмірден өткенше басқаратын болды, ал кейіннен Омардың әулетінің сөз ұстарлары бұл қайырымдылық әрекетін жалғастыратын болды. Өнім кедейлерге, мұқтаж жандарға және оның туыстарына берілетін, бірақ уақып мүлкін сатып алуға немесе сатуға болмайтын. Оны басқарғандар уақып мүлкінен жеп, тамақпен қамтамасыз етіп, табыспен уақып істерін жүргізу үшін құл сатып ала алатын.[4]
Осы уақыппен Халифа Омар ұрпақтан-ұрпаққа жалғасатын қайырымдылықтың үлкен жолын ашты. Халифа Омардан кейін, мүміндердің анасы Хафса және оның ағасы Абдулла ибн Омар өздерінің кейбір мүліктерін қосу арқылы уақыптың шеңберін кеңейтті.[5] Халифа Омардың отбасының басқа мүшелері де бұл құрметті қызметті көптеген жылдар бойы атқарды, осылайша шексіз сауап жолына қол жеткізді.
Мақаланы дайындаған: Мамметов Исматулла, Еңбекші ауданы бойынша уақып істеріне жауапты маман.
[1] Сахихи Мүслім, Өсиет, 15.
[2] Бухари, Өсиеттер, 22.
[3] Али Имра, 3/92
[4] Бухари, Әшриба, 13
[5] Нәсәи, Жиһад, 44.